RSS

ปีอธิกมาสคืออะไร? วันสำคัญทางศาสนาต้องเลื่อน ๑ เดือน จริงหรือ?

04 May

ปีนี้เป็นปี “อธิกมาส” ครับ … เราส่วนใหญ่ก็จะพอคุ้นกันว่า เป็นปีที่มีเดือน๘ สองหน … และ เราก็ท่องๆจำกันมาว่า ปีอธิกมาสนั้น วันสำคัญทางศาสนาให้เลือนไป 1 เดือน

ลองมาดูกันหน่อยนะครับ ว่าทำไมต้องมีเดือน๘ สองหน … และปีอธิกมาสนี้มีผลอะไรต่อศาสนาพุทธ

………………………………………………………………………………..

ฟ้าถูกแบ่งออกเป็น 12 ช่วง

ก่อนอื่นต้องบอกว่า คนโบราณเค้าแบ่งท้องฟ้าออกเป็นหลายๆช่วงเท่าๆกันครับ แต่ละช่วงนั้นก็มีกลุ่มดาวเป็นเจ้าของที่อยู่ แต่ละช่วงนี้เราเรียกมันว่า “ราศี” หรือ “ฤกษ์”

ซึ่งแต่ละประเทศก็มีจำนวนช่องต่างกัน และ กำหนดดาวประจำโซนต่างกัน เช่นฝรั่งแบ่งเป็น 12 ราศี อินเดียแบ่งเป็น 27 ฤกษ์ และ ฝรั่งอาจจะเรียกช่วงของฟ้าตรงนี้ว่า “ราศีตุลย์” (กลุ่มดาวตุลย์เป็นเจ้าของพื้นที่) ในขณะที่อินเดียเรียกว่า “วิสาขฤกษ์” (กลุ่มดาววิสาขะเป็นของพื้นที่)

กลับเข้ามาสู่เรื่องเดือนของเราครับ … เดือนทางพุทธเรานั้น ดูตามพระจันทร์ โดย1ปีมีพระจันทร์เต็มดวง 12 ครั้ง พระจันทร์ไปเต็มดวงในฤกษ์อะไร ก็เรียกว่าชื่อเดือนตามฤกษ์นั้น เช่นว่า เพ็ญเดือน๖ นั้นปรกติจะไปตรงกับ วิสาขฤกษ์ เราก็เรียกว่า เดือนวิสาขะ วันสำคัญทางศาสนาวันนี้ก็จะถูกเรียกว่า “วิสาขบูชา” แปลว่า การบูชาในเดือนวิสาขะ

ข้างล่างนี้เป็นรูปฟ้าถูกแบ่งเป็น 12 ช่วงเท่าๆกันครับ (จินตนาการหน่อยนะครับ สมมุติว่าโลกเป็นศูนย์กลาง)

ปีปรกติ

ที่นี้พระจันทร์เนี่ย 1 รอบของการเต็มดวงจะเท่ากับ 29.5 วัน (แป๊ะๆก็ 29.530589วัน) นั่นคือ ปฏิทินพุทธเราที่ดูดวงจันทร์เป็นหลักนั้น จะมี 1 เดือนยาวเท่ากับ 29.5 วัน พอครบ12เดือน ก็จะได้ว่ามีทั้งหมด 354.37 วัน ในขณะที่ 1 ปีนั้นโลกโคจรรอบพระอาทิตย์ใช้เวลา 365 วัน (แป๊ะๆก็ 365.2587 วัน … อ่านเพิ่มเติมที่คอมเมนท์ของคุณ STL ด้านล่างนะครับ)

นั่นก็คือ 1ปีของระบบดวงจันทร์(จันทรคติ) จะน้อยกว่า ระบบพระอาทิตย์(สุริยคติ) อยู่ประมาณ 11 วัน ลองดูรูปข้างล่างนะครับ

และมันก็จะยิ่งเหลือมออกไปอีกครับ เมื่อถึงสิ้นปีที่2! ตอนนี้รวมเป็นวันหายไป 22 วันแล้ว

ปัญหาเกิดปีที่3 (ปีประหลาด)

และทีนี้มันจะเกิดปัญหาขึ้นมาเมื่อถึงสิ้นปีที่ 3 เพราะว่าตอนนี้วันมันหายไป 33 วันแล้ว หรือนั่นคือ มันเหลือมไป1เดือนเลยครับ

ถ้าสังเกตุให้ดี เราจะเห็นว่า ราศีที่12 (ราศีสุดท้ายของปี)นั้น ไม่มีพระจันทร์เต็มดวงเลย! นั่นแปลว่า ถ้าเราต้องการให้ปีที่3นี้ มีพระจันทร์เต็มดวงครบทุกราศี เราต้องให้มีพระจันทร์เต็มดวง 13 ครั้ง

และที่น่าสนใจอีกอย่างของปีที่3นี้คือ ปีนี้จะมีอยู่ราศีนึง ที่มีพระจันทร์เต็มดวง 2 ครั้งอีกต่างหาก!

สรุปปัญหาของปฏิทินระบบดวงจันทร์ (จันทรคติ)

  1. 1 เดือนมี 29.5 วัน … ไม่ลงตัว
  2. เมื่อผ่านไปถีงประมาณ 3 ปี
    1. วันจะเหลื่อมไปประมาณ 33 วัน บางราศีจะไม่มีพระจันทร์เต็มดวง
    2. ถ้าจะให้มีจันทร์เต็มดวงทุกราศี … ต้องมีวันเพ็ญ 13 ครั้ง … ซึ่งทำให้ชดเชยวันคืนมาได้ 29.5 วัน (แต่ก็ยังเหลื่อมอยู่ 3.5 วันอยู่ดี)
    3. บางราศีจะมีจันทร์เพ็ญ 2 ครั้ง

และปีที่3 มีปัญหานี้หล่ะครับ เค้าเรียกว่า “ปีอธิกมาส”

ทางแก้ไขปัญหาที่ ปราชญ์โบราณได้สร้างไว้

ทีนี้นักปราชญ์โบราณท่านวางระบบแก้ไขปัญหาทั้งหมดนี้ไว้แล้วครับ

1) แก้ปัญหา 1 เดือนมี 29.5 วัน

เพื่อให้ง่ายต่อการนับ คนโบราณเลยกำหนดออกมาดังนี้ครับ

  • เดือนคู่ มี 30 วัน –> แบ่งเป็น ข้างขึ้น15 ข้างแรม 15
  • เดือนคี่ มี 29 วัน –> แบ่งเป็น ข้างขึ้น15 ข้างแรม 14

2) แก้ปัญหา เดือนขาดไป 1 เดือน

ถ้าปีไหน เกิดปรากฏการณ์เดือนขาด เค้าก็จะกำหนดให้เป็น “ปีอธิกมาส” และ ให้เพิ่มเดือนที่ 13 เข้ามา เพื่อให้ ชดเชยวันที่หายไป และยังทำให้ทุกราศีได้มีวันเพ็ญ ซึ่งทำให้ปีอธิกมาสนี้มี 384 วัน

ทีนี้ เราจะเห็นว่าปีอธิกมาสนั้น สมควรจะเกิดทุกๆ 3 ปี หรือคือ 6 ครั้งใน 18 ปี แต่ว่าถ้าคำนวนแบบละเอียดๆแล้วเราพบว่า ปีอธิกมาสจะเกิด 7 ครั้งใน 19 ปี (ทุก 3ปีบ้าง ทุก2ปีบ้าง)

จริงๆแล้ว เดือนอธิกมาสเนี่ย(เดือนที่1ราศีมีเพ็ญ2ครั้ง) สามารถเกิดกับเดือนไหนๆก็ได้ครับ แต่เพื่อความง่ายต่อประชาชน เค้าเลยทำเป็นข้อตกลงไปว่า ให้ไปเพิ่มเดือน8หนที่2เข้าไป ทำให้ปีอธิมาสนั้น มีเดือน8สองหน อย่างที่เราๆทราบมานี้หล่ะครับ

ทีนี้เราก็ทราบกันแล้วนะครับว่า เดือน8หนที่2นั้น เป็นแค่ อธิกมาสเสมือน ส่วนเดือนอธิกมาสจริงๆนั้น ต้องลงไปดูกันอีกที

ถามว่าทำไมต้องเป็นเดือน8 เค้าอธิบายไว้ว่า เดือน8เป็นหน้าฝนครับ … การทำแบบนี้ ทำให้พระได้เข้าพรรษาเดือนแปดในหน้าฝนอย่างถูกต้อง

3) แก้ปัญหา เศษวันที่ขาดไปอีก 3.5 วัน

เศษวันที่ขาดไปนี้ จะถูกกระจายลงไปยังปีต่างๆ โดยจะถูกแจกไปให้กับเดือน7 ทำให้เดือน7ของปีนั้นๆมี ข้างขึ้น15 ข้างแรม 15 (รวม 30วัน) ทำให้ปีนั้นจะมี 355 วัน

ซึ่งปีนี้จะถูกเรียกว่า “อธิกวาร” …. ปีอธิกวารนี้จะไม่เกิดทุกปีนะครับ เค้ามีหลักการกำหนดต่างหากว่า จะให้ปีไหนเป็นอธิกวาร

ถามว่าทำไมต้องเป็นเดือน7 … ก็คงไม่มีเหตุผลมากหรอกครับ เหมือนๆกับวันที่ 29กุมภา

………………………………………………………………………………..

สรุปหลักการปฏิทินจันทรคติ

  • ปีปรกติ (ปรกติวาร)มี 354 วัน
    • เดือนคู่ มี 30 วัน –> แบ่งเป็น ข้างขึ้น15 ข้างแรม 15
    • เดือนคี่ มี 29 วัน –> แบ่งเป็น ข้างขึ้น15 ข้างแรม 14
  • ปีอธิกวาร มี 355 วัน (บวก 1 วันให้เดือน7 –> ข้างขึ้น15 ข้างแรม 15)
  • ปีอธิกมาส มี 384 วัน (เพิ่มเตือน8 หนที่ 2)

ซึ่งเค้าก็กำหนดลงไปอีกว่า ถ้าปีไหนเพิ่มเดือน8แล้ว ก็ไม่ต้องไปบวกวันให้เดือน7 … นั่นคือ ทำแค่ปีละอย่างครับ

………………………………………………………………………………..

ความสับสนจากการท่องจำ

พวกเราถูกสอนให้ท่องมาตั้งแต่เด็กว่า “ถ้าปีไหนเป็นปีอธิกมาส ปีนั้นวันสำคัญทางศาสนาให้เลือนไป 1 เดือน”

อันนี้เป็นการท่องจำที่ผิดหลักการครับ เพราะที่ถูกต้องเป็น

  • ถ้าเดือนอธิกมาสจริงมาก่อน ให้เลื่อนวันสำคัญไป 1 เดือน
  • ถ้าเดือนอธิกมาสจริงมาที่หลัง ไม่ต้องเลื่อนวันสำคัญ

ข้างล่างนี้เป็นตัวอย่างครับ วันวิสาขบูชา เราจะจัดกันวันเพ็ญเดือน6 เพราะปรกติแล้วมันจะไปตรงกับวิสาขฤกษ์ (ชื่อก็บอกแล้ว ว่าวิสาขบูชา) ทีนี้เราก็จะเห็นว่า ถ้าเดือนอธิกมาสจริงมาก่อนวิสาขฤกษ์ เดือนที่เป็นวิสาขบูชาจะโดนขยับไปเป็น วันเพ็ญเดือน7


ทิ้งท้าย

ปี2555 เป็นปีอธิกมาสครับ และไทยเราก็ได้เลื่อน วันวิสาขบูชา&วันมาฆบูชา ออกไป 1 เดือน ตามกฏที่ท่องๆกันมา

แต่ถ้าเราได้ตรวจดู เราจะพบว่าเดือนอธิกมาสจริงของปีนี้นั้น คือ เดือน10 … นั่นแปลว่า ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเลื่อนวันสำคัญ เพราะการเลื่อนจะทำให้เราบูชาผิดวัน

ทราบมั้ยครับว่า ปีนี้ไทยเราเป็นประเทศเดียวในโลก ที่จัดวันวิสาขบูชาไม่ตรงกับประเทศพุทธใดๆเลย (ช้าไป 1  เดือน)

คุณ STL ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้ได้อย่างละเอียดเข้าใจง่ายมากๆ อ่านลิ้งข้างล่างดูนะครับ

http://topicstock.pantip.com/religious/topicstock/2012/02/Y11655656/Y11655656.html

http://www.bloggang.com/viewdiary.php?id=stl&month=02-2012&date=01&group=1&gblog=1

http://en.wikipedia.org/wiki/Vesak

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ทำไมเถรวาทกับมหายาน ถึงจัดวันวิสาขบูชาไม่ตรงกัน!

 
16 Comments

Posted by on May 4, 2012 in ทั่วไป

 

Tags: , ,

16 responses to “ปีอธิกมาสคืออะไร? วันสำคัญทางศาสนาต้องเลื่อน ๑ เดือน จริงหรือ?

  1. Trang Suwannasilp

    May 4, 2012 at 19:45

    ปีนี้ก็เป็นตัวอย่างที่ว่า แม้จะเป็นอธิกมาส แต่วันวิสาขบูชายังคงเป็นวันเพ็ญเดือน6 ครับ

     
  2. แก้ว

    May 4, 2012 at 20:25

    งง ดีจริงๆ เอาเป็นว่าขอบคุณค่ะ ที่ค้นคิดมาอธิบายพร้อมรูปภาพประกอบ แต่คิดว่าจะขอรอดูตามปฏิทินนะคะ ง่ายหน่อยค่ะ

     
    • Trang Suwannasilp

      May 4, 2012 at 20:32

      555 มันก็น่างงจริงๆด้วยแหล่ะครับ ^ ^”

       
    • Anonymous

      May 4, 2012 at 20:47

      ที่น่ากลัวคือ ปฏิทินปีนี้ของไทยลงว่าวิสาขบูชาคือวันเพ็ญเดือน 7 ซึ่งคือเดือนหน้าค่ะ แต่ประเทศอื่น ๆ นับวันวิสาขบูชาคือวันพรุ่งนี้ค่ะ และตามดวงดาวและพระจันทร์วันวิสาขบูชาคือวันพรุ่งนี้ค่ะ 5/5/2555 =)

       
  3. Anonymous

    May 4, 2012 at 21:54

    Wow it isnso cool. Thanknyou for your explanation naja

     
  4. STL

    May 7, 2012 at 07:34

    หลายเดือนก่อน พอดีเกิดสงสัยวันวิสาขบูชานานาชาติเป็นอย่างไร
    จึงได้รวบรวม ตาราง วันวิสาขบูชานานาชาติและ up ขึ้นสู่ wikipedia ไป
    http://en.wikipedia.org/wiki/Vesak แต่ไม่ได้รวบรวมของประเทศมาเลเซีย
    หากคุณเจ้าของบล็อคน่าจะอยู่ที่มาเลย์ พอจะสามารถ หาปีเก่าๆอื่นๆ ก็ฝากเพิ่มเติมด้วยนะครับ

    ชื่นชมว่า อธิบายได้น่าสนใจ และเข้าใจได้ดีครับ
    มีตรงนึงคือ
    > ในขณะที่ 1 ปีนั้นโลกโคจรรอบพระอาทิตย์ใช้เวลา 365 วัน (แป๊ะๆก็ 365.2425 วัน)

    ในการกำหนดปีอธิกมาสของไทยนั้น จะไม่ได้ใช้ปีพระอาทิตย์ที่มีระยะ 365.2425 วัน ในปฏิทินสากล
    ซึ่งเป็น ปีพระอาทิตย์แบบ Tropical Year (ปีพระอาทิตย์กลับมาเล็งฤดูอีกครั้ง/เล็ง Equinox เดิม)
    แต่จะใช้ ปีพระอาทิตย์ที่มีระยะ 365.25875 วัน ตามพระคัมภีร์สุริยยาตร์
    ซึ่งเป็น ปีพระอาทิตย์แบบ Sidereal Year ( ปีพระอาทิตย์กลับมาเล็งดาวฤกษ์/ดาวราศีอีกครั้ง)

    ตัวเลขที่เคลื่อนไป คือตรงค่า 365.2425 วัน –> 365.25875 วัน หน่ะครับ

    reference
    http://topicstock.pantip.com/religious/topicstock/2012/02/Y11655656/Y11655656.html
    http://www.bloggang.com/viewdiary.php?id=stl&month=02-2012&date=01&group=1&gblog=1

     
    • Trang Suwannasilp

      May 7, 2012 at 09:58

      ขอบพระคุณคุณSTLมากเลยครับ ตรงนี้ผมสงสัยอยู่พอดีเลยครับ คุณSTLอธิบายทีเดียวผมเคลียร์เลยครับ

      ผมจะแก้ไขเนื้อหาให้เรียบร้อยแล้ว และ เดี๋ยวผมจะรวบรวมข้อมูล วันวิสาขของมาเลย์ให้นะครับ

      ทราบมั้ยครับ ว่าจริงๆแล้ว คุณSTLเป็นผู้จุดประกายให้ผมสนใจเรื่องนี้จากพันทิป ผมก็พยายามแชร์เรื่องที่คุณSTLมาตั้งแต่แรกแล้ว … ความเข้าใจเรื่องอธิกมาสของผม ก็มาจากคุณSTLเนี่ยหล่ะครับ ขอบพระคุณสำหรับความรู้ดีๆนะครับ

      ปลาบปลื้มครับ คุณSTLมาเยี่ยมถึงบล๊อก ^ ^

       
      • STL

        May 7, 2012 at 12:25

        : ) เบรคเที่ยงแวะเข้ามาชม … เขียนอีกนะครับ อธิบายอย่างนี้เข้าใจง่ายดี

         
        • Trang Suwannasilp

          May 7, 2012 at 17:44

          ขอบคุณครับ ความรู้ผมสู้คุณ STL ไม่ได้หรอกครับ ^ ^”

          ภรรยาผมบอกว่า บทความคุณ STL ใน Pantip และ Blog ที่เขียนอธิบายนั้น ช่วยทำให้เข้าใจได้ดีมาก และ รายละเอียดชัดเจนมากๆเลยครับ

           
          • STL

            May 8, 2012 at 10:59

            ขอบใจทั้งคุณ trang และภรรยาด้วย

            ที่เขียนไว้ ก็ลืมไปนานแล้วว่าเขียนไป
            เมื่อวาน เข้าไปทำธุระ เข้าไปหา ครูบาจารย์สายดูจิต ที่ใกล้สวนเสือศรีราชา องค์หนึ่ง
            ในเรื่องเบ็ดเตล็ดอื่นๆ อยู่ๆท่านก็ถามถึงวันวิสาขบูชาที่ไทยจัดช้ากว่าประเทศอื่นเค้า

            เรื่องความรู้ อย่าว่าสู้ได้สู้ไม่ได้เลย
            จากเท่าที่พบบทความท่านอื่นๆที่มีอธิบายอธิกมาสโดยมาก
            มักไว้อธิบายอ่านแบบพอเหมือนๆ
            เพราะพอเอาเข้าจริง เกิดเช็คเทียบกับปฏิทินไทยในอดีตที่ผ่านมาจริงๆ จะพบว่าไม่ตรงเป้า
            ที่เห็นจะมี คุณ Trang อธิบายด้วยภาพประกอบช่วยได้มากเลย

            ผมเองอายุเยอะขึ้น
            การเขียนเรื่องยากให้เข้าใจง่ายๆต้องใช้กำลังมาก เขียนไม่ค่อยไหว ค้างมานาน
            หากคุณ Trang ซึ่งเป็นคนมีความคิดที่เป็นระเบียบดี สื่อเรื่องยากให้ง่ายขึ้นได้
            ในยามว่าง ประสงค์จะเขียนเป็นงานอดิเรกสบายๆ ขึ้นอีก
            เช่น ในแง่มุมอื่นๆ เกี่ยวกับอธิกมาสไทย ต่างๆ
            หากสงสัย ไม่ว่าจะแง่ไหนก็ดี จะให้ช่วยไขให้ ก็ได้นะครับ

            โมทนาในบทความนี้ด้วยเช่นกัน

             
            • Trang Suwannasilp

              May 8, 2012 at 20:00

              จริงๆแล้ว ผมก็ไปกราบครูบาจารย์สายดูจิต ที่ใกล้สวนเสือศรีราชา เหมือนกันครับ ^ ^

              ขอบพระคุณคุณ STL มากเลยนะครับ ถ้าผมติดขัดเรื่องไหน ก็ขออนุญาตรบกวนไปถามขอความรู้ที่ Blog คุณ STL นะครับ _/\_

               
  5. ภูมิ

    May 9, 2012 at 22:22

    ผมได้อ่านกระทู้ของคุณ STL ก่อนที่จะเข้ามาอ่าน Blog ของตรัง ขอถือโอกาสขอบคุณทั้ง 2 ท่านนะครับ ที่สละเวลาให้ความรู้ในเรื่องที่ไม่เคยทราบ ไม่เคยตระหนักมาก่อนว่ามีความซับซ้อนอย่างนี้ครับ

     
  6. DrRonEnv

    June 18, 2012 at 16:01

    คือพี่ไทยไม่ต้องการความยุ่งยากมากเลยกำหนดไปเลยว่า ถ้าอธิกมาสให้เลื่อนไปอีก 1 เดือน โดยไม่สนว่าจะตรงหรือไม่ตรง วิสาขมาสที่มาจริงครับ

    ดังรายละเอียดในเรื่อง สังวัตสร ของคลังปัญญาไทยว่า

    “ในปีอธิกมาสนั้น เดือนวิสาขะ แบบไทย เพื่อความสะดวกต่อประชาชนทั่วไป จะให้ถือเป็นจารีตเลื่อนไปอยู่ที่ ณ วันเพ็ญ เดือน ๗ ซึ่ง เดือน ๗ ในปีอธิกมาสบางปีอาจจะไม่ตรงกับ วิสาขมาส (เดือนตามปฏิทินทางชมพูทวีป) เสียทีเดียวก็ได้. หากต้องการทราบว่า วิสาขมาส แท้ๆ ตรงกับมาสเกณฑ์ใดพึงศึกษาได้จากคัมภีร์ สุริยยาตร”

    อ้างอิง
    http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%AA%E0%B8%A3

     
    • Trang Suwannasilp

      June 20, 2012 at 21:50

      ดีใจที่รนเข้ามาอ่านบล๊อกเรานะ รนสบายดีมั้ย ไม่ได้เจอกันนานมากๆ … เราตรัง Intania82 นะ (แฟนเอมหน่ะ) ^ ^

       
  7. sooksan

    May 21, 2013 at 22:32

    อธิบายเป็นกันเองมากครับผมชอบมากเลย

     
  8. Anonymous

    September 24, 2014 at 10:53

    ขอบคุณมากครับ กำลังหาข้อมูลมาเจอพอดี เรียบเรียงได้เข้าใจง่ายดีมากครับ

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: